Ewa Klekot oddaje głos artystkom „nieprofesjonalnym” na wystawie w MSN

500 lat twórczości kobiet

Przekrojowa wystawa polemizuje z mitem nieobecności artystek w sztuce. Blisko 200 prac – zarówno dzieł najnowszych, jak i obrazów renesansowych, barokowych i dziewiętnastowiecznych – stanowi świadectwo działalności twórczej kobiet przez ostatnie 500 lat. Na ekspozycję składa się dziewięć sekcji tematycznych, które opowiadają m.in. o edukacji, duchowości, seksualności, macierzyństwie i wojnie.

Główna kuratorka wystawy, Alison M. Gingeras, zaprosiła do współpracy dr hab. Ewę Klekot, prof. USWPS. Jej celem było włączenie do narracji prac artystek określanych po polsku jako „nieprofesjonalne”. To kobiety bez formalnego wykształcenia artystycznego, które mimo to zaistniały w świecie sztuki.

Z perspektywy polskiej sceny muzealno-artystycznej to była nowatorska idea, dlatego że prace artystek bez formalnego wykształcenia są zwykle kolekcjonowane przez muzea etnograficzne, ewentualnie muzea regionalne. Na wystawie w MSN wpisują się w kategorie, które powstały na potrzeby „sztuki wysokiej”. Twórczynie „nieprofesjonalne” wydają się tam trochę nie z tego świata, bo są niewykształcone artystycznie i pochodzą z niskich klas społecznych, dlatego właśnie ich prace stawiają inne pytania.

dr hab. Ewa Klekot, prof. USWPS
antropolożka sztuki, wykładowczyni School of Form

Artystki podwójnie wykluczone

Świat sztuki nowożytnej od początku był silnie zhierarchizowany. Dzieła powstawały pod mecenatem bogatych elit, a artystki na każdym kroku napotykały systemowe ograniczenia. Na zupełnym marginesie znajdowały się twórczynie nieprofesjonalne. Wykluczano je nie tylko ze względu na płeć, ale też klasę społeczną – przeważnie miały dość trudne życie, ograniczone środki, słabe wykształcenie ogólne.

Reprezentacja tej grupy twórczyń w MSN jest niezwykle różnorodna. Na wystawie znajdziemy m.in. prace Felicji Curyłowej ze wsi Zalipie, która – jak zauważa prof. Klekot – świadomie weszła w kategorię sztuki ludowej i odniosła w niej ogromny sukces. Obok niej pojawia się Katarzyna Gawłowa, która malowała od dzieciństwa, dekorując wnętrze własnego domu, a której twórczość odkryto przypadkiem pod koniec jej życia. Na ekspozycji znalazły się też prace artystek neuroatypowych: Marii Wnęk oraz Justyny Matysiak.

Wątek podwójnego wykluczenia prof. Ewa Klekot rozwija również w katalogu wystawy. Jej autorski esej „Kwestia kobieca w pluriversum sztuki” analizuje sytuację twórczyń w klasowo zdefiniowanym świecie sztuki.

Informacje praktyczne

Kwestia kobieca 1550–2025

Gdzie: Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, ul. Marszałkowska 103

Kiedy: 21 listopada 2025 – 3 maja 2026

Dowiedz się więcej o wystawie